Yenilenebilir Enerjide Türkiye İlk 5’te

Günümüze baktığımızda dünyanın genelinde tüketilen enerjilerin sadece yüzde 20 yenilenebilir kaynaklardan elde edilmektedir. Bu oran arttıkça fosil yakıt kullanımı da benzer oranlarda azalma gösterecektir. Araştırmalara göre 2020 yılına geldiğimizde dünya genelinde tüketilen enerjinin dörtte birini yenilenebilir enerji kayakları oluşturacaktır. Son yıllara baktığımız zaman ülkemizde de yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelim artmaktadır. Yenilenebilir enerji teknolojisine yapılan yatırımlarda da farkedilir bir artış sağlanmıştır.

Türkiye’de yenilenebilir enerji

Dışa bağlılık açısından sürdürülebilir enerjinin öneminden bahsetmiştik. Türkiye’de sahip olduğu verimli enerji kaynaklarına rağmen yüzde 70 gibi bir oranda enerjiyi ithal etmekteydi. Özellikle Avrupa Birliği ülkeleri ile kıyaslandığında coğrafi ve jeopolitik konumu ile avantajlı olan ülkemiz için bu dışa bağlılığı en aza indirmek için gerekli planlamalar ve yatırımlar gün geçtikçe artış göstermektedir. Türkiye’nin geleceğe yönelik planlamalarında kullanılması tahmin edilen yenilenebilir enerji kaynaklarının en az yüzde 30 olması hedeflenmektedir.

Türkiye’nin sürdürülebilir enerji kapasitesinin 2024 itibariyle günümüze kıyasla yüzde 50 artması öngörülmektedir. Bu artış Türkiye’yi Avrupa’nın en fazla sürdürülebilir enerji kapasitesine sahip 5 ülkeden birisi yapacağını söyleyebiliriz.

Bu hızlı artış ülkemizi Almanya, İspanya, Fransa ve İtalya ile birlikte Avrupa’da en fazla yenilenebilir enerji kurulu güce sahip 5 ülkesinden biri yapacak.

Aynı anda hidroelektrik kapasitesi 2018’e göre yüzde 11 büyümeyle 31 gigavata çıkacak. Türkiye’nin biyokütledeki kurulu gücü 900 megavat artışla 1,5 gigavata, jeotermal enerjideki kurulu gücü ise 800 megavat artışla 2,1 gigavata yükselecek. Böylece, Türkiye’de 2019 – 2024’te yaklaşık 21 gigavat temiz enerji kapasitesi devreye alınacak.

IEA: Yenilenebilir enerji kapasitesi 2024’te yüzde 50 artacak

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA)’na göre, 2024 yılına dek yenilenebilir enerji kapasitesinde yüzde 50 artışla gerçekleşeceğini, yenilenebilir enerjinin küresel enerjideki payının yüzde 26’dan yüzde 30’a çıkarılacağını duyurdu.

Uluslararası Enerji Ajansı’nın (IEA), geçen yıla ilişkin kurulu güç artışlarını ve 2019-2024 dönemi küresel temiz enerji kapasite tahminlerini içeren “Yenilenebilir Enerji 2019″ raporu yayımlandı. Dünyada yenilenebilir enerji kurulu kapasitesinin 2024’te geçen yıla göre yaklaşık yüzde 50 artarak 3 bin 721 gigavata ulaşacağı öngörülmeye başladı.

Yüzde 60’ı güneş enerjisi, yüzde 25’i rüzgar enerjisinden

Beş yıllık rapor kapsamında fotovoltaik sistemlerin artıştaki payının yüzde 60 olması planlanıyor, bu sistemlerden üretilen enerjinin maliyetinin yüzde 15 – yüzde 35 arasında azalması da olduğunu açıklayan Uluslararası Enerji Ajansı, taşımacılıkta kullanılan yenilenebilir enerjide yüzde 90 payı olan biyoyakıtlarını payının yüzde 25 artması beklendiklerini belirtti. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA)’na göre yenilenebilir enerji kapasitesinde artışın yüzde 60’ı güneş enerjisi, ve yüzde 25’i rüzgar enerjisinden gelecek.

Çin en büyük paya sahip

Küresel yenilenebilir enerji kurulu kapasitesine 2024 yılında bin 220 gigavat temiz enerji kapasitesi eklenecek. Böylece dünya genelinde yenilenebilir enerji kurulu kapasitesi 2024’te 2018’e göre yaklaşık yüzde 50 artarak 3 bin 721 gigavata ulaşacak. Rapora göre, Çin bin 219 gigavat ile yenilenebilir enerji kurulu kapasitesinde en büyük paya sahip olacak. Çin’i, 411 gigavatla ABD, 235 gigavatla Hindistan takip edecek.

Çatı Üstü GES Uygulamaları için Tip Proje

Çatı üstü 10 kW ve altı kurulu güce sahip güneş enerji santralleri için artık Tip Proje var. Türkiye Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi (TEDAŞ) , çatı ges uygulamalı mikro ölçekli lisanssız güneş enerji santralleri için hazırlanan Lisanssız Elektrik Yönetmeliği kapsamında 10 kW ve altı çatı ges uygulamaları güneş elektrik üretim tesisleri için Tip Proje’yi yayınladı.

Tip Proje’ye göre çatı ges‘lerde kullanılacak malzemenin kalite ve standartları, mutlaka bulunması gereken tamamlayıcı donanımın neler olacağı netleşti.

Tip Proje’ye göre tesiste bulunması gereken standartlar ve tamamlayıcı donanım şunlar;

• Tip Proje kapsamındaki fotovoltaik (PV) sistemlerinin tasarımı ve kurulumunda kullanılan tüm teçhizat Türk Standartları (TS), Uluslararası Elektroteknik Komisyonu (IEC) Standartları ile diğer uluslararası standartlarını (EN, HD, ISO) yürürlükteki en son baskılarına ve TEDAŞ Malzeme Şartnamelerine (MLZ) uygun olması gerekmektedir. Teçhizatla ilgili herhangi bir ulusal / uluslararası standart yoka Türkiye şartları göz önünde bulundurularak, diğer ülkelerde kullanılan standartlar esas alınacaktır.
• Binaya entegre sistemler için özel olarak imal edilmiş PV sistemlerinde, ulusal / uluslararası standartlara göre test edilmiş ve onaylanmış ürünler kullanılabilecek.
• Doğru Akım (DC) Sistem – Akım ve Gerilim Değerlerinin Belirlenmesi (Minimum): PV sistemindeki tüm DC bileşenlerin (kablolar, ayırıcılar, anahtarlar, bağlantı elemanları vb.) akım – gerilim değerlerinin belirlenmesi, güvenlik faktörleri uyarınca PV dizesinin ilgili bölümünün en yüksek gerilim ve akımına göre belirlenecek.
• Doğru Akım (DC) Kablolar: Kablo akım / gerilim değerlerinin, TS HD 60364 (IEC 603964) standardına göre belirlenmesi gerekiyor. Bu hesaplamalarda yükseltme katsayıları da kullanılmak zorunda. TS HD 60364 (IEC 60364) standardında açıklanan ve yaygın olarak kullanılmakta olan kablolar için kullanılan düzeltme katsayıları göz önünde bulundurulacak.

Kablolar, STK’deki dize maksimum çalışma gücünde dizi/dize ve evirici arasındaki toplam gerilim düşümünün  yüzde ikinin altında kalmasını sağlayacak şekilde seçilmek durumundadır.

Hata riskinin en küçük seviyede olması için fotovoltaik üreteç, DC kablo ve AC kablo mesafelerinin olabildiğince kısa tutacak şekilde tasarlanması gerekiyor.

Kablo seçimi de TEDAŞ Fotovoltaik Sistemler için DC Elektrik  Kabloları Teknik Şartnamesine uygun yapılacak. Şebeke bağlantılı bir Fotovoltaik sistemin Doğru Akım  tarafında kullanılan kabloların seçiminde olması gereken ortam sıcaklığı, kablo döşeme tipi, kabloların birbirine etkisi, gerilim ve akım koşulları dikkate alınacaktır.

• DC erkek ve dişi bağlantı ekipmanı  (konektörler): PV sistemlere özel erkek ve dişi PV üreteç bağlantı ekipmanı, üreticiler tarafından modüllere monte edilmiş halde gelir. Güvenli, dayanıklı ve etkili elektriksel kontak sağlamak için konektör kullanılması montajı daha güvenilir ve kolay hale getirmektedir. Bir fotovoltaik sistemin uygulamasında; birlikte kullanılan erkek ve dişi konektörlerin TSE EN 50521 (IEC 50521) standardına uygun, aynı tip ve marka olması önerilmektedir.
• Kabloların taşınmasına ve kablo yoğunluğuna göre düzgün bir şekilde bir arada durmasını sağlayan kablo tavalarının TS822 (pregalvaniz), TS914 (sıcak daldırma) standartlarına uygun seçilmesi gerekmektedir.
• PV dize Doğru Akım bağlantı panosu üstünde “PV dize DC bağlantı panosu, Dikkat! Gün ışığı boyunca çarpılma riski” uyarı levhası bulunması gerekmektedir. Tüm uyarı levhalarının da temiz, okunaklı, kolay farkedilir olması ve fotovoltaik sistem var olduğu sürece bulunması şarttır.
• Birden fazla dizinin bulunduğu sistemlerde diğer paralel dizilerdeki akımların bir diziden akması yüksek hata akımlarını ortaya çıkması gibi durumların gözükmesi ihtimaline karşı aşırı akım koruma cihazları kullanılması gerekmektedir. Sigortaların, ısınmadan kaynaklı olarak anma değerlerinin değişmesini önlemek için direkt güneş ışığına maruz bırakılmayacak şekilde yerleştirilmesi şarttır. Dizi sigortaların IEC 60629-6 standardına uygun ve PV tipinde olması gerekmektedir.
• Doğru Akım ayırma  ve anahtarlama; ayırma, tesisin belirli bir kısmının, geri kalan kısımlarından güvenlik veya bakım nedeni ile enerji kaynaklarından ayrılarak beslemesinin kesilmesidir. (TS HD 60364)

DC tarafa monte edilmiş bir yük kesici; enerjili iletkenlerin tamamını ayırmalı, hesaplanan maksimum  Doğru Akım çalışma gerilimine ve Doğru Akım çalışma akımına dayanıklı olmak durumundadır. Kesici muhafaza panolarının “Tehlike – gün ışığında enerjilidir.” ifadesiyle etiketlenmesi gerekmektedir.

• Doğru Akım hızlı kaplama; talep edilmesi halinde fotovoltaik modüller manuel Doğru Akım kesme düzeyinde korumaya sahip olabilmektedir. Kurulacak fotovoltaik sistemlerin Doğru Akım kısmı panel bazında manuel olarak açma – kapama yapmaya olanak sağlamalıdır. AC  kısmın herhangi bir sebepten ötürü enerjisiz kalması durumunda Doğru Akım kısmında panel bazlı otomatik olarak açma – kapama yapabilmelidir.
• Yıldırımdan korunma, topraklama, aşırı gerilimden korunma; fotovoltaik sistem de yıldırım ve aşırı gerilime karşı koruma, tasarım ve mühendislik çalışmaları için risk analizinin yapılması önerilmektedir. Üretim tesisinin topraklama sistemi şebekenin topraklama sistemine uygun olmalıdır ve 21/8/2001 tarihli 24500 Resmi Gazete’de yayımlanan Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği’nde belirtilen şartlar dahilinde yapılmalıdır. Tesisin topraklaması mevcut sistem topraklamasına bağlanacağı için mevcut sistemin toprak güncel ölçüm raporları sunulmalıdır. Mevcut sistem topraklaması güncel yönetmelik ve standartlarda belirtilen şartlara sahip değilse uygun hale getirilmelidir.

–Akım çeken bir ekipman bu hatta bağlanmaz.

–Akım çeken bir ekipmanın ileride bu hatta bağlanması için bir ön hazırlık yapılamaz.

–Bu hat üzerinde bir soket priz bulunamaz.

Not: Sinyalizasyon kabloları (FE180)  TS / IEC 60331 standardına uygun olmalıdır.

• RCD Koruma; elektrik tesisinin, Doğru Akım  hata akımlarının tesisin AC tarafına geçmesine engel olamayan bir fotovoltaik üreteci kapsaması ve tesisin TSE HD  60364 ( IEC 60364) standardının genel kurallarına uygunluğu için bir RCD’ye ihtiyaç duyulması durumunda, seçilen RCD’nin  TS EN 62423 (IEC 62423) standardında tarif edildiği üzere Tip B (RCCB)
• olması gerekmektedir. DC hata akımlarının sistemin AC tarafına geçişini eviricinin engelleyemediği ile ilgili şüphe duyulması durumunda evirici üreticisine başvurulmalıdır.
• AC ayırma ve anahtarlama; tesisin AC tarafında ayırma ve anahtarlama sistemi TSE HD 60364 (IEC 60364) standardına uyumlu olmalıdır. Evirici ile AC şebeke beslemesinin irtibatını kesecek şekilde bir ayırıcı bulunmalıdır.
• Eiriciler; eviriciler iligi teknik mevzuata, tip sertifikasına ve aşağıda belirtilen standartlara sahip olmalıdır.

i – Güvenlik, (IEC 62109 – 1, IEC 62109-2)

ii – EMC (Elektro Manyetik Uyumluluk)

IEC 61727 (Uluslararası Standart)

Voltage fluctuations and flicker

IEC 61000-3-2 (EN 61000-3-3) Devices ≤ 16A AC current IEC 61000-3- 11(EN 61000-3-11) Devices > 16A AC current

iii – Grid connection

EN50438

• Sayaçların ilgili Teknik Mevzuat ve İlgili Mevzuat’a uygun olarak tasarlanması ve uygulanması gerekmektedir.
• Statik uygunluk; ruhsat vermeye yetkili kamu kurum ve kuruluşlardan çatı GES kurulumuna dair izin belgesi alınacaktır.

Çatı GES Kurulumu

Çatı GES kurulumu; ev çatıları, endüstriyel çatılar, prefabrik ev çatıları, apartman çatıları, sanayi yerleşkelerindeki çatılar gibi aklınıza gelebilecek hemen hemen tüm çatıların üstüne, güneş enerjisinden faydalanmak üzere işlenen güneş panelleri için geçerlidir. Güneşten yararlanmak, güneş enerjisinden elektrik üretimi sağlamak isteyenlerin şişen elektrik faturalarından şikayetçi olup hem doğayı hem de ekonomik durumunu düşünenlerin tercih ettiği bir faktördür. Yeni yönetmeliğin sağladığı imkanlar sayesinde çatı tipi güneş enerjisi santrali kuranlar ihtiyaçları kadarını üretebilecek ve ihtiyaç fazlasını devlete satabilecektir.

Her elektrik masraflarından kaçmak isteyenlerin en doğa dostu çözümü olan çatı tipi güneş enerjisi santrallerinii kurmanın yollarından bahsedecek olursak;

*Çatı alanı, çatı yönü faktörlerin belirlenmesi gerekmektedir.

*Fatura bilgileri ile kurulacak kapasiteyi belirlemeniz gereklidir. Ortalama rakam 3kW bir ev için ideal olan rakamdır.

*Resolt Enerji ile tüm sürecin yönetilmesi sağlanabilir. Bu işlerin daha düzenli ve doğru ilerlemesi için çok büyük fayda sağlayacaktır.

*Kurulum için kapasite belirlendikten sonra başvuru formu  doldurulmalıdır. Tapu veya kira kontratı ve kimlik ile başvuruyu elektriğini aldığınız elektrik dağıtım şirketine yapabilirsiniz. Yeni yönetmeliklerin sağladığı imkanlar ile başvuru belge sayıları ciddi oranda azalma göstermiştir.

*Yine yönetmeliğin faydalarından biri olarak başvurudan sonra çağrı mektubu hemen elinize geçmektedir.  Başvuru onaylandıktan sonra ve Çağrı Mektubu elinize geçtikten sonra Resolt Enerji gibi kurulumu yapacak şirkete verilen vekaletname ile TEDAŞ onayını yapmalıdır. Onay süreci yaklaşık en geç ihtimaller ile 3 ayı bulabilir.

*Onay sonrası kurulum şirketi çatınıza çatı GES kurulumunu en geç 2 günde tamamlayacaktır. Bu durumlarda Resolt Enerji gibi prensipli çalışan kurulum şirketleri ile anlaşmak işin güvenli ve yatırımın dönüşü için oldukça önemlidir.

*Kurulum tamamlandıktan sonra elektrik aldığınız dağıtım şirketinin ön kabul yapması gerekir. Daha sonra TEDAŞ kabulü gerçekleşmelidir ve sistem Kullanım Anlaşması imzalanmalıdır. Tüm bu süreç 3-4 ayı bulabilmektedir.

*Yönetmeliğin sağladığı imkanlar ile şahısın üretilen fazla elektriği satabilmesi için kurulum süreci sonunda imzalanan Sistem Kullanım Anlaşması ve fatura kesebilmesi için bir adet şahıs şirketi gerekmektedir.

Endüstriyel Çatı Sistemleri

Endüstriyel yapıların iç ve dış kaplamaları özel olarak tasarlanmaktadır.  Genellikle hafif ve kaliteli kaplamalardan oluşmaktadır. Her yapının kendi özelliklerine göre kaplamalarında bulunan maddeler çeşitlilik gösterebilir. Endüstriyel yapıların endüstriyel çatı sistemleri uygulamalarında da her yapının kendi uygunluğuna göre endüstriyel çatılar kullanılmaktadır. Endüstriyel çatı uygulamaları öncesinde, uygun sayıda gider yerleri belirlenerek yerleştirilmelidir. Çatıdaki eğim, genişlik, kalınlık gibi faktörler göz önüne alınmalıdır. Endüstriyel yapıların ideal ışık ve enerji verimliliği açısından tercih ettiği endüstriyel çatı güneş enerjisi panelleri ekonomik açıdan ve doğaya dost özelliği sayesinde bu yapıların olmazsa olmazı bir hale gelmiştir.

Peki nedir bu endüstriyel yapılar?

Endüstriyel yapılar aslına bakacak olursak üretim yapan ve hizmet veren tüm yapılardır. Her sektör endüstriyel yapıya örnek diyebiliriz. Fabrikalar, atölyeler, üretim tesisleri, ambarlar, lojistik merkezleri, gösteri merkezleri, müzeler, Show Room’lar vb bir çok yapı…Bu yapılar, 24 saat boyunca hizmet veren alanlardır ve çalışanların sağlığı açısından uygun şekilde aydınlatılmaları gerekmektedir. Yapay ışıkların elde edildiği kaynaklar zaman içerisinde insan fizyolojisinde ciddi sorunlara yol açmaktadır. Bu yapay ışıklara belli bir süre maruz kalan çalışanların psikolojisi de zamanla olumsuz olarak etkilenmeye başlamaktadır.  Üretim yapan ve hizmet veren bu yapılar için en önemli etken sağlıklı enerji ve enerji harcarken de tasarruf edebilmektir. İşte burada kurtarıcı olarak son zamanlarda gittikçe yaygınlaşan yenilenebilir enerji kaynakları kurtarıcı olmuştur. Çünkü bu endüstriyel yapılar  harcadıkları enerji ile çok fazla masraf etmekte ve doğaya ciddi zarar vermekteydiler. Artık gelişen son teknolojiler ile yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanılarak elde edilen enerji sayesinde bu endüstriyel yapıların çevreye zararı minimuma indirgenmiştir. Bu yolla hem enerji maliyetlerinde ciddi azalmalar olacak hem de gün ışığının pozitif etkisi çalışanların, personellerin verimliliğini arttıracaktır.

Resolt Enerji endüstriyel çatı güneş enerjisi santralleri (GES) uygulamalarında  kullandığı kaliteli malzemeler ve titiz işçilik ile bakım masraflarından da tasarruf sağlamaktadır.

Endüstriyel çatı uygulamalarının faydaları

• Tasarruf sağlaması
• Hafif yapısı
• Sorunsuz ısı yalıtımı
• Kolay ve hızlı kurulumu
• Düşük maliyeti
• Yüksek performansı

2050 Yılı Enerji Üretimi Tahminleri

 

 

 

 

 

 

 

Yenilenebilir enerji üretimi dediğimizde güneş enerjisi, rüzgar enerjisi, hidroelektrik ve dalga enerjisi, biyokütle enerjisi gibi kaynaklar söz konusudur. Bunlar klasik enerji üretimi kaynaklarına alternatif olarak sunulan kaynaklar olmaktadır. Bu nedenle aynı zamanda “alternatif enerji kaynakları” şeklinde de adlandırılmaktadır. Bu enerji üretimi kaynaklarının kömür gibi geleneksel enerji üretimi kaynaklarının yerine geçmesi söz konusu olabilmektedir.

Güneş enerjisi, rüzgar enerjisi gibi yenilenebilir enerji kaynaklarının yanı sıra yeni alternatif kaynaklarla karşılaşmakta kaçınılmaz olacaktır. Önemli olan doğaya zarar vermeden enerji üretimi yapabilmektir. Alternatif kaynaklara örnek olarak, bu alandaki son örneklerden biri su altı balonları olarak karşımıza çıkmaktadır.

Kanada’da Hydrostor adlı şirket bu yeni yöntemi test etmeye başlamış, bu teknoloji için  Toronto yakınlarındaki Ontario Gölü’nde ilk tesisini kuran şirket, altı balonun, suyun 55 metre altında bulunan boru hattıyla elektrik şebekesinin birbirine bağlayarak bir enerji üretimi gerçekleştirmektedir. Düzenekteki balonlarda bulunan havanın türbinleri döndürerek elektrik üretmesini sağlayan bu yeni teknoloji, tesisteki elektrik üretim miktarını 660 kilovat olarak gerçekleştiriyor.

Bir örnek daha Japanyo’dan. Japon bilim insanları, 1.8 kilovat enerjiyi kablo kullanmadan mikrodalga aktarımıyla 55 metre uzağa taşımayı başardıklarını duyurdu. Bu yöntem ile gelecekte uzayda kurulacak güneş panellerinden sağlanan temiz enerjinin dünyaya aktarılması hedefleniyor. Dünyadan yaklaşık 36 bin kilometre uzağa kurulacak olan panel ve antenlerde toplanan güneş ışığı enerjisinin, mikrodalga aktarıcı uydular ile yeryüzüne gönderilebileceği ifade edilmektedir. Uzayda güneş enerjisi panelleri kurmanın, dünyada kurmaya oranla birçok avantajları var. En önemlisi, hava durumu ve günün aydınlık olan saatleri gibi faktörleri düşünmeye gerek kalmadan 24 saat boyunca enerji toplanabiliyor. Henüz çalışmaları süren projenin, Japonya’da alternatif enerji kaynağı olarak 2040’larda hayata geçirilmesi planlanmaktadır.

Yenilenebilir enerji üretimi sistemlerinden rüzgar türbinleri dünya genelinde hızla yayılırken, kısmen Alaska Enerji Kurumu tarafından finanse edilen BAT-Buoyant Airborne Turbine yani ‘Havada Asılı Rüzgar Santrali’ adlı proje ortaya çıktı. Bu yüksek irtifalı rüzgar türbini, dünyanın dört bir yanına kolayca taşınabilen ve çiftliklerden, felaket bölgelerine kadar geniş bir yelpazeye enerji sağlayabilecek bir enerji kaynağı olarak tasarlanmış. BAT’ı sıradan rüzgar türbinlerinden ayıransa daha yüksek irtifalardaki daha güçlü rüzgar akımlarına erişip, iki kat daha fazla enerji üretebiliyor olmasıdır. BAT’in yerden 300-600 metre yükseğe çıkmasını, yüksek irtifalar için tasarlanmış bir helyum balonu gövde sağlamaktadır.

 

 

 

 

 

 

 

Enerji üretimindeki gelişmelere Google da kayıtsız kalmadı. Google’ın ilginç projeler birimi Google X, uçan rüzgar türbini denemeleri yapmaktadır. Eğer bu proje başarılı olursa, dağ başlarında rüzgar alan küçük kasabalarının veya özel sanayi kurumlarının enerji ihtiyaçlarını birkaç insansız türbin uçak sayesinde karşılamak mümkün olacak. Kanatsız türbinler de gelecek enerji kaynakları için oldukça iddialı olarak karşımıza çıkacaktır. Yakın zamanda devreye girecek olan bu türbinler tamamı ile çevre dostu olduğu söylenmektedir.

Artan Karbon Fiyatları Temiz Enerjiye Geçişi Tetikleyebilir

Avrupa Birliği’nde (AB) kotalarının üzerinde karbon salınımı gerçekleştiren firmaların ödediği meblağ 10 yılın zirvesine ulaştı. Bloğun emisyon ticareti planındaki karbon fiyatı pazartesi günü ton başına 18 avro seviyesine ulaştı ve bir yıl önceki seviyenin üç katına çıktı. Bunun etkisiyle temiz enerjiye geçis tetiklenebilir.

AB’de yaklaşık 12 bin fabrika ve elektrik santrali, program kapsamında yaydıkları her ton karbon için ödeme yapmak zorunda, ancak izinlerin aşırı doldurulması nedeniyle maliyetler ton başına 5 avro seviyesinde seyrediyordu. Dolayısıyla, düşük karbon fiyatları nedeniyle şirketler temiz enerjiye geçiş için acele etmiyordu.

Ancak gözlemciler, karbon fiyatlarının yükselmesinin ve daha da fazla artışların kömür işletmecilerinin kar marjlarını zedelemeye ve yatırım kararlarını etkilemeye başlayacağını belirtti.

Karbon piyasasını izleyen bir grup olan Sandbag’in iletişim sorumlusu Phil MacDonald, konuya ilişkin, “Artan karbon fiyatları kömürdeki karları düşürüyor. Yenilenebilir enerjiler daha fazla kazanç sağlıyor. Nükleer de öyle.” dedi. Temiz enerjiye geçiş yolu gözüktü.

Carbon Tracker Thinktank Araştırma Başkanı Mark Lewis de kömür tesisi sahiplerinin artan karbon fiyatlarını tüketicilere yansıtmak zorunda kalacağını söyledi.

Yenilenebilir enerjiyi geçiş hızını tetiklemek için karbon fiyatlarının en az ton başına 30 avro olması gerektiğini savunan Lewis, yenilenebilir enerjiye geçiş sürecinde karbon fiyatlarının önemli bir rol oynacağını belirtti.

Bu yaz Avrupa’nın büyük bölümünü etkileyen sıcak hava dalgasının karbon piyasasında boğa etkisine yol açtığı belirtiliyor. Klima kullanımı nedeniyle artan elektrik talebi fosil yakıtları destekledi. Hidro ve rüzgar santrallerinden gelen elektrik ise düşük nehir seviyeleri ve rüzgar hızları nedeniyle azaldı.

PV Sistemlerinde Gölge Kaybı ve Bunları Azaltmak için Teknikler

 

PV sistemler aldıkları güneş ışığı miktarına bağlı olarak elektrik ürettikleri için bir panel üzerine bir gölge düştüğünde güç çıkışı azalır. Güçteki bu düşüş başlangıçta zararsız görünsede çok daha kötü olabilir.

Panelin güç çıkışı gölgeli alana orantılı olarak azalacak olsa da ancak durum tam bu şekilde basit etkide olmamaktadır. Stanford Üniversitesi’nden Gil Masters’ın Yenilenebilir Enerji ve Verimli Elektrik Güç Sistemleri adlı kitabında, küçük bir güneş modülündeki 36 hücreden yalnızca bir tanesinin güç çıkışını % 75’in üzerinde azaltabildiğini göstermektdir.

Su Akış Analojisi

Gölgelemenin neden bu kadar ciddi kayıplara yol açtığını anlamlandırmak için, akışkanlar mekaniğinin temel kanunlarından olan borularda akan suyun mantığını kullanmak faydalı olacaktır. Aynı borudan geçen suyun akış hızı sabit olması gibi, verilen bir ışınım seviyesi için bir hücre dizisinden geçen akım sabittir.

Gölgeleme kayıplarını azaltmak için PV sistem tasarımında uygulanabilecek bir dizi farklı yaklaşım bulunmaktadır. Bunlar farklı dizi düzenlemeleri, baypas diyotları ve modül seviyesi güç elektroniğinin kullanımını içermektedir. (MLPEs).

1. Dizi Düzenlemeleri

Seri halinde bağlanan modüller dizileri oluşturur ve dizgiler bir invertere paralel olarak bağlanabilir. Bir dizinin tüm modülleri boyunca akım aynı olmalı ve paralel dizilerin voltajı aynı olmalıdır. Son bölümde gördüğümüz gibi, bir dizideki gölgeli bir modül dizinin güç çıkışını önemli ölçüde azaltabilir. Bununla birlikte, bir dizideki gölgeli bir modül paralel bir dizinin güç çıkışını azaltmaz. Bu nedenle gölgeli modülleri ayrı dizilere gruplayarak, dizinin genel güç çıkışı en üst düzeye çıkarılabilir.

Çatı eğimini veya yağmur deresini gizlemek için daha çok sanayi tipi çatılarda kullanılan parapet duvarlar örneğinde, gölge etkisinde kalan dizideki modülleri gruplayarak grup modüllerini, gölge almayan modülleri ayrı, paralel diziler halinde tutmak faydalı olabilir. Bu şekilde gölgelenmemiş diziler daha yüksek bir akım ve güç çıkışı sağlayabilir.

 

 

 

 

 

 

 

Şekil 4. Seri (solda) ve paralel (sağda) bağlı modüller içeren PV dizileri.

2. Baypas Diyotları

Baypas diyotları, modülün akımın modülün gölgeli bölgelerini “atlamasını” sağlayan bir modüldür. Bypass diyotları kullanılarak, gölgelenmemiş hücre dizilerinin yüksek akımı gölgeli hücre dizisi etrafında akabilir. Bununla birlikte, bu, atlanan hücrelerin çıktısını kaybetme anlamına gelmekte. Her bir güneş hücresi için bir bypass diyotuna sahip olmak teorik olarak ideal olmakla birlikte, maliyet nedenlerinden ötürü tipik bir güneş modülünün hücreleri üç seri hücre dizisine etkin bir şekilde gruplandırarak üç bypass diyotuna sahip olması mantıklı olacaktır. Örnek olarak, bir 60 hücre modülü tipik olarak her 20 hücre için bir bypass diyotuna sahip olacaktır.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Şekil 5. Seri olarak her biri paralel bypass diyotlu üç hücre dizisi içeren PV modülü.

3. Modül Seviyesi Güç Elektroniği (MLPE)

MLPE’ler, gölgeli koşullar altında performansı artırmak için münferit modüllere bağlı olan cihazlardır (uyumsuzluk azaltma ve modül düzeyinde izleme gibi başka faydaları olsa da). Bu, modül seviyesinde maksimum güç noktası takibi yapılarak yapılır. MLPE’ler DC optimize edicileri ve mikro invertörleri içerir.

      i. DC Optimize Ediciler:

Bir DC optimizer, diğer modüllerin performansından ödün vermeden maksimum gücü korumak için çıkış voltajını ve akımını ayarlar. Örneğin, gölgeli bir modül daha düşük bir akıma sahip elektrik ürettiğinde, DC optimizer, gölge etkisinde olmayan modülden akan akımla eşleşmesi için çıkıştaki akımı artıracak; optimizer, çıkış voltajının akım seviyesini aynı oranda azaltarak dengeleyecektir. Bu, gölgeli modülün diğer modüllerin çıkışını engellemeden aynı miktarda elektrik gücü üretmesini sağlamaktadır. DC optimizer kullanan bir sistemin, DC’den AC’ye elektriği dönüştürmek için hala bir invertöre ihtiyacı bulunmaktadır;

     ii. Mikro İnvertörler: 

Tüm panellere tek bir invertöre sahip olmak yerine, her bir panel, çıkışını doğru akımdan (DC) alternatif akıma (AC) dönüştürmek için ona bağlı küçük bir invertöre sahip olabilir. Her bir mikro invertör bir MPPT’ye sahip olduğundan ve çıkışları paralel bağlandığından, her panel diğer panelleri etkilemeden maksimum güç noktasında çalışacaktır.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Şekil 6. Mikro invertörler (üstte) kullanan bir FV sisteminin ve DC optimize edicilerden yararlanılan bir PV sisteminin basitleştirilmiş şeması (altta).

 MLPE’lerin PV Sistem Performansı Üzerindeki Etkileri

 Önemli ölçüde gölgelenmeye maruz kalan üç farklı PV sisteminin performansını karşılaştırdığımız Şekil 7’de görüldüğü gibi, çatının kenarına yakın bir yüksekliğe sahip ağaçların olduğu 3.12 kW’lık bir sistem yerleştirdik. Atlamayalım, optimal ya da pratik bir tasarım olmasa bile bu tasarımın gölgeli koşullarda bu sistem, topolojilerinin performans farkını etkin bir şekilde sergilemekte;

Elde edilen sonuçlara baktığımızda, MLPE’lerin bu koşullar altında kullanılmasının, sistem çıktısını yıllık olarak% 17.3 artırdığını ve bu bileşenleri gölge azaltma için kullanmanın yararını gösterdiğini göstermektedir. Buna ek olarak, bir sistemin bir mikro-invertörü veya bir DC optimizer kullanılarak etki verimi yaklaşık olarak aynı, ancak bazı durumlar nedeniyle verimlilik eğrilerinde küçük farklılıklar (% 1 mertebesinde) olabilir. Aynı sebepten dolayı, modül çıktısını ayırarak gölge kayıpları azalıtabilir, MLPE’ler modül-modül uyumsuzluk kayıplarını ortadan kaldırabilir. Bu kayıplar tipik olarak, aynı tipteki iki modülün elektriksel özelliklerinde küçük farklılıklara yol açan üretim varyasyonlarından kaynaklanır. MLPE’ler modüllerin birbirinden bağımsız olarak çalışmasına izin vermesiyle, bu varyasyonlar sistemin genel performansını etkilemez.

Rüzgar Türbini Nedir? Rüzgar Türbini Çeşitleri Nelerdir?

Rüzgar türbini, rüzgardaki kinetik enerjiyi önce mekanik enerjiye daha sonra da elektrik enerjisine dönüştüren sistemdir. Bir rüzgar türbini genel olarak kule, jeneratör, hız dönüştürücüleri (dişli kutusu), elektrikelektronik elemanlar ve pervaneden oluşur.

Pervane Kanatları: Çoğu rüzgartürbini 2 veya 3 adet pervane kanadına sahiptir. Kanatların üzerinden esen rüzgar, kanatları kaldırıp dönmelerini sağlar. Modern bir 600 kW’lık rüzgâr türbininde her pervane kanadının uzunluğu 20 metre kadardır ve bir uçak kanadı gibi tasarlanır.

Tower (Kule): Pervane ve motor bölümünü yerden güvenli bir yükseklikte çalışmasını sağlar. Kule, rüzgar türbinlerinde nacelle ve rotoru taşır. Kuleler genellikle tüp şeklinde çelik, kafes yapılı veya betonarme olarak inşa edilir. Halat destekli direk tipi kuleler genellikle küçük türbin uygulamalarında kullanılır.

Tüp şeklindeki kule şekli en çok tercih edilen kule şeklidir. En temel avantajları maliyetlerinin düşük olmasıdır. Benzer boyutlarda bir tüp kulenin hemen hemen yarısı kadar malzeme ve yapım maliyeti vardır. Birçok küçük türbin halat destekli direk tipi kule kullanılarak inşa edilir. En büyük avantajı ağırlığının çok az ve maliyetlerinin çok düşük olmasıdır. Dezavantajları ise araziye kurulum zorluğu ve tarım alanlarının kullanımını engellemesidir.

Fren sistemi: Rüzgar türbinlerinin güvenli bir şekilde çalışması için etkili bir fren sistemi gereklidir. Rüzgar türbinlerinde bağımsız iki sistem vardır; Pitch-Stall kontrol ve Mekanik fren sistemi. Her ikisi de hız limitinin aşıldığı durumlarda şebeke bağlantısının kopması ve diğer acil durumlarda türbinleri güvenli konuma getirme özelliğine sahiptir.

Jeneratör Sistemi: Rüzgar türbini jeneratörleri indüksiyon prensibine göre mekanik enerjiyi elektrik enerjisine çevirirler. Rüzgar türbini jeneratörleri diğer tip jeneratörlere göre biraz daha farklıdır. Bunun sebeplerinden biri, jeneratörün salınımlı güç üreten rüzgar türbini rotoruyla birlikte çalışmasıdır.

Rüzgar türbinlerinde “Doğru Akım Jeneratörleri, Senkron Jeneratörler ve Asenkron Jeneratörler” olmak üzere üç farklı jeneratör kullanılmaktadır.

Rüzgar Ölçer (Anemometre): Rüzgar hızını ölçerek kontrol ünitesine iletilmesini sağlar.

Yüksek Hız Mili (Şaft): Rüzgar türbinin jeneratörü sürer.

Düşük Hız Mili: Rotor tarafından dakikada 30-60 dönüş yapacak şekilde düşük hızların oluşturulmasını sağlar.

Sapma Sürücüsü (Yaw Drive): Rüzgara karsı çalışan ruzgar türbinleri rüzgarın geliş yönüne donuk olarak çalışmak zorundadır. Sapma sürücüsü rüzgarın yönünde olan değişiklere göre rotorun sürekli olarak rüzgara donuk olmasını sağlar.

Sapma Motoru (Yaw Engine): Sapma sürücüsüne güç sağlar.

Makine Bölümü (Nacelle): Makine bölümü rüzgar türbin kulesinin tepesinde durur ve içerisinde vites kutusunu, düşük ve yüksek hız millerini, jeneratörü, kontrol ünitesini ve freni bulundurur. Bazı türbinlerinin makine bölümleri helikopter inebilecek kadar geniş yapılmaktadır.

Vites Kutusu (Dişli Kutusu, Gear Box): Vitesler düşük hız milini, yüksek hız miline bağlayarak dönüş hızını 30-60 rpm devir/dakika’dan 1000-1800 devir/dakika’ya (elektrik üretmek için gerekli olan dönüş hızına) çıkartırlar. Vites kutusu, ağır ve pahalı bir ekipmandır. Bu sebeple, günümüzde vites kutusuna gerek kalmadan doğrudan sürüş ile düşük hızlarda elektrik enerjisi üretebilen jeneratör teknolojileri üzerine araştırmalar yapılmaktadır.

Rotor: Rüzgar türbinlerinde, pervane kanatları ve göbek arasında kalan kısma rotor denilmektedir.

Yelkovan: Rüzgarın yönünü ölçer ve bu bilgiyi sapma sürücüsüne iletir. Böylece rüzgar türbininin rüzgara doğru dönmesi sağlanmış olur.

Kontrol Ünitesi: Kontrol ünitesi rüzgarın hızındaki değişikliklere ve türbinin devreye girme (cut in) ve devreden çıkma (cut out) değerlerine göre sistemi durdurur veya harekete geçirir. Modern rüzgar türbinlerinin cut-in hızları 2-4 m/s, nominal hızları 10-15 m/s ve cut out hızları ise 25-35 m/s arasındadır.

Rüzgar Türbini Çeşitleri Nelerdir?

Rüzgâr türbinleri dönme eksenlerine, devirlerine, güçlerine, kanat sayılarına, rüzgâr etkisine, dişli özelliklerine ve kurulum konumlarına göre sınıflandırılırlar.

Dönme Eksenlerine Göre Rüzgar Türbini Çeşitleri: Rüzgâr türbinleri dönme eksenine göre üç gruba ayrılırlar; yatay eksenli rüzgâr türbinleri, dikey eksenli rüzgâr türbinleri, eğik eksenli rüzgâr türbinleridir.

• Yatay Eksenli Rüzgar Türbinleri: Bu türbinlerde; dönme ekseni rüzgâr yönüne paralel, kanatlar rüzgâr yönüne diktir. Ticari türbinlerin çoğu yatay eksenlidir. Yatay eksenli rüzgar türbinleri rüzgarı önden  en iyi alacak şekilde döner bir tabla üzerine yerleştirilir. Bu türbinlerde rotor kanatların sayısı azaldıkça rotor daha hızlı dönmektedir. Bu türbinlerin verimi yaklaşık %45’dir. YERT genel olarak yerden 20-30m yüksekte ve çevredeki engellerden 10m yüksekte olacak şekilde yerleştirilmelidir. Rüzgâr hızının, rotor kanadı uç hızına bölünmesi ile elde edilen orana kanat uç hız oranı (λ) denir. Eğer; λ= 1–5 Çok kanatlı rotor, λ= 6–8 Üç kanatlı rotor,  λ= 9–15 İki kanatlı rotor,  λ>15 Tek kanatlı rotor kullanılır.

• Düşey (Dikey) Eksenli Rüzgar Türbinleri: Türbin mili düşeydir ve rüzgârın geliş yönüne diktir. Ticari kullanımdan ziyade deneyler için üretilmektedir. Yere yerleştirilebildikleri için kule ihtiyacı ve maliyeti ortadan kalkmaktadır. Sistem istenilen rüzgâr yönüne çevrilebildiği için dümen sistemine gerek kalmıyor. Bu türbinlerin verimleri yatay eksenli rüzgar türbinlere göre düşüktür. Jeneratör ve dişli kutusu yere yerleştirildiği için kule kullanmak gerekmez, böylece kule masrafı olmaz. Tarım arazileri için olumsuz etkileri fazladır. Elde edilen güç toprak seviyesinde çıktığından, nakledilmesi daha kolaydır.

• Darrieus Rüzgar Türbinleri: Düz tip bir Darrieus rüzgâr türbini Darrieus tipi düşey eksenli rüzgâr türbininde, düşey şekilde yerleştirilmiş iki tane kanat vardır. Kanatlar, yaklaşık olarak türbin mili uzun eksenli olan bir elips oluşturacak biçimde yerleştirilmiştir. Kanatların içbükey ve dışbükey yüzeyleri arasındaki çekme kuvveti farkı nedeniyle dönme hareketi oluşur. Yapısı gereği Darrieus tipi rüzgâr türbinlerinde, devir başına iki kere en yüksek tork elde edilir.
  • Savonius Rüzgar Türbinleri: İki ya da üç adet kepçeye benzer kesitin birleşimi şeklindedir. En yaygını iki adet kepçenin bulunduğu durumdur ve “S” şeklini andıran bir görüntüsü vardır. Savonius türbininde akışkan içbükey kanat üzerinde türbülanslı bir yol izler ve burada dönel akışlar meydana gelir. Bu dönel akışlar Savonius türbininin performansını düşürür, bu nedenle elektrik üretiminde pek fazla kullanılmazlar. Daha çok su pompalama amaçlı ve rüzgâr ölçümlerinde kullanılan anemometre olarak kullanılırlar.
• Eğik Eksenli Rüzgar Türbinleri: Dönme eksenleri düşeyle rüzgâr yönünde bir açı yapan rüzgâr türbinleridir. Bu tip türbinlerin kanatları ile dönme eksenleri arasında belirli bir açı bulunmaktadır.

Kanat Sayılarına Göre Rüzgar Türbini Çeşitleri: Kanat sayılarına göre rüzgâr türbinleri tek kanatlı, iki kanatlı, üç kanatlı ve çok kanatlı olmak üzere dört çeşide ayrılır.

• Tek Kanatlı Rüzgar Türbinleri: Tek kanatlı rüzgâr türbinlerinin kullanımının temel amacı, pervanelere etkiyen yüksek rotasyonel hızın düşürülmesidir. Diğer yandan, tek kanatlı rüzgâr türbini aerodinamik olarak dengesizdir ve bu durumda ek hareketler ile istenmeyen bazı yüklere sebep olur. Bu mekanizmayı kontrol etmek için, göbek kısmına ek yapılar yapmayı gerektirir. Diğer dezavantajlarından birisi de yüksek aerodinamik gürültü seviyesidir. Üç hız oranı, 120 m/s civarındaki üç kanatlı pervanelerle kıyaslandığında, üç hızı 2 kat daha yüksektir. Dolayısı ile üç kanatlı rüzgâr türbinlerinden daha gürültülüdür.
• Çift Kanatlı Rüzgar Türbinleri: 10m’den 100 m’ye kadar değişen farklı pervane çaplarında Avrupa ve Amerika’da kullanılmıştır. İki kanatlı rüzgâr türbini, üç kanatlı rüzgâr türbininden daha ekonomik gibi görünmesine rağmen, iki kanatlı rüzgâr türbinleri dinamik etkilerden dolayı bir takım ek ekipmanlar gerektirdiğinden, üç kanatlı rüzgâr ile aynı maliyete gelmektedir. Üç kanatlı rüzgâr türbinden farklı olarak dönmeden meydana gelen ve kulenin yatay eksenine göre olan bir atalet momentine sahiptir. Bu durum rüzgâr türbini üzerinde ek bir yüklenme meydana getirir ve sadece sallanan göbek ile giderilebilir. Sallanan göbek kullanılmasının nedeni, dönen pervane üzerinde büyük atalet moment değişimlerinin etkilerini önlemektedir. Ayrıca düşük şiddetteki rüzgâr hızlarında (örneğin 3 m/s) pervane devreye girememektedir.
• Üç Kanatlı Rüzgar Türbinleri: Modern rüzgâr türbinlerinde en çok kullanılan model üç kanatlı olandır. Bunun temel nedeni, pervanenin tüm hızlarda sabit atalet momentine sahip olmasıdır. Üç veya daha fazla kanada sahip olan tüm pervaneler bu avantaja sahiptir. Ayrıca, üç kanatlı pervane bu avantajından dolayı rüzgâr türbinleri üzerinde ek bir yük getirmemektedir.
• Çok Kanatlı Rüzgar Türbinleri: Çok Kanatlı rüzgâr türbinleri (rüzgârgülleri), rüzgâr türbinlerinin gelişmemiş ilk örnekleridir. Yıllarca sadece su pompalamasında kullanılan bu türbinler, bu işlemdeki moment gereksiniminin karşılanabilmesi amacıyla, çok kanatlı olarak üretilmiştir. Çok kanatlı rüzgâr türbinleri düşük hızda çalışırlar. Türbin kanatlarının genişlikleri, pervane göbeğinden uçlara gidildikçe artım gösterir. Pervane mili, dişli kutusuna bağlanarak, jeneratör mili devir sayısı artırılır ve otomobillerde uygulama alanı bulan jeneratörler kullanılır. Rüzgârgülleri, rüzgârgülü pervane düzleminin rüzgâr hız vektörünü her zaman dik olarak alabilmesi için de rüzgârgülü yönlendiricisi taşımaktadırlar.

Rüzgarın Geliş Yönüne Göre Rüzgar Türbini Çeşitleri: Rüzgârın geliş yönüne göre rüzgâr türbinleri, rüzgârı önden alan ve rüzgârı arkadan alan türbinler olarak ikiye ayrılır.

• Rüzgarı Önden Alan Rüzgar Türbinleri: Yatay eksenli türbinlerde rotor yüzü rüzgâra yönlenmiş ise önden rüzgârlı türbinler adını alırlar. Bu türbinlerin en önemli üstünlüğü kulenin yapacağı gölgeleme etkisine maruz kalmamasıdır. Yıllardır yaygın olarak bu makineler kullanılmıştır. Öte yandan yine de kulenin önünde, az da olsa, bir rüzgâr gölgelemesi vardır. Yani rüzgâr kuleye eğilerek gelir. Kule yuvarlak ve düz olsa bile, kanatın kule hizasından her geçişinde türbinin ürettiği güç biraz azalır. İşte bu nedenle rüzgâr çekilmesinden dolayı kanatların çok sert yapılması ve kuleden biraz uzakta yerleştirilmesi gerekmektedir. Ayrıca önden rüzgârlı makineler, rotoru rüzgâra karşı döndürmek için yaw mekanizması ile donatılmışlardır.
• Rüzgarı Önden Arkadan Rüzgar Türbinleri: Arkadan rüzgârlı türbinlerin rotorları kule arkasındadır. Bunların önemli üstünlüğü yaw mekanizmasına gerek olmayışıdır. Eğer nacelle ve rotor uygun tasarlanırsa nacelle rüzgârı pasif olarak izler. Bu rüzgâr türbinlerinde bu kesin bir üstünlük değildir. Rotor pasif olarak belirli bir periyotta her yöne dönebildiği için, bu tip türbinlerin üreteçlerinden inen kabloların dolanabilmesi söz konusudur. İşte “yaw” bu sorunu ortadan kaldırır. Daha önemli üstünlük kanatların esnek özelliğe sahip yapılmasıdır. Bu hem ağırlık hem de makinenin güç dinamiği açısından önemli bir üstünlük sağlar. Böylece kule yükü azalmış olur. Arkadan rüzgârlı türbinlerin temel üstünlüğü böylece önden rüzgârlı türbinlere göre daha hafif yapılması şeklinde ortaya çıkar. Ancak, kanat kule hizasından geçerken meydana gelen güç dalgalanması, türbine önden rüzgârlı makinelerden daha çok zarar verebilir.

Maksimum Güçlerine Göre Rüzgar Türbini Çeşitleri: Güçlerine göre rüzgar türbinleri dörde ayrılır.

• Küçük Güçlü Rüzgar Türbinleri: Üretebileceği maksimum gücü 30 kW’tan az olan türbinlerdir.
• Orta Güçlü Rüzgar Türbinleri: Üretebileceği maksimum gücü 30-100 kW arasında olan türbinlerdir.
• Büyük Güçlü Rüzgar Türbinleri: Üretebileceği maksimum gücü 100-1000 kW arasında olan türbinlerdir.
• Çok Büyük Güçlü Rüzgar Türbinleri: Üretebileceği maksimum gücü 1 MW ve üstünde olan türbinlerdir.

Dişli Kutusu Bulundurup Bulundurmamasına Göre Rüzgar Türbini Çeşitleri: Tipik rüzgâr enerjisi sistemi; bir rüzgâr türbini, bağlantı ekipmanı (dişli kutusu), jeneratör ve kontrol sistemi içermek durumundadır. Rüzgâr türbin üniteleri sürücü sistemleri bakımından; dişli kutusu kullanılan ve dişli kutusu kullanılmayan türbin jeneratör sistemleri olarak iki sınıfa ayrılabilir.

• Dişli Kutusu Bulunduran Rüzgar Türbinleri: Jeneratörleri az kutuplu, yüksek devirlidir. Bu yüzden pervanenin devir sayısıyla jeneratör devir sayısını uygunlaştırmak için 1/50, 1/70 gibi oranlarda dişli kullanılır. Bunlar; Sabit hızlı – sincap kafesli indüksiyon jeneratörü ve Değişken hızlı – çift beslemeli indüksiyon jeneratörü.
• Dişli Kutusu Bulundurmayan Rüzgar Türbinleri: Jeneratörler çok kutuplu, düşük devirli olduğu için dişli sisteme gerek yoktur. Bunlar; Direkt sürümlü elektriksel uyartımlı senkron jeneratör ve Direkt sürümlü sürekli mıknatıslı senkron jeneratör olarak iki farklı şekilde uygulanmaktadır.

Bunlar dışında rüzgar türbinleri devir bakımından yüksek ve düşük devirli olarak, kurulduğu yer bakımından da kara üstü ve deniz üstü olarak sınıflandırılmaktadır. Sınıflandırmada en çok kullanılan ise kara üstü (onshore) ve deniz üstü (offshore)  sınıflandırma biçimidir.

Rüzgar Enerjisi Santrali (RES) Maliyetleri:

• Rüzgar Türbinin Fiyatları: Rüzgar türbinin fiyatları jeneratör gücü ile doğru orantılıdır. Jeneratör gücünün değişimi ile e rotor çapı ve kule yüksekliği de değişmektedir. Tek türbin veya az sayıda türbinlerden oluşan rüzgar santrallerin maliyeti, çok sayıda türbinden oluşan santrallere göre daha fazladır.
  Ortalama bir rüzgar türbinin kullanım süresi 25 yıla kadar çıkmaktadır. 25 yıldan sonra verim büyük oranda düştüğünden kullanımı uygun olmamaktadır.
• Rüzgar Türbinin Kurulum Maliyetleri: Kurulum maliyetlerinin temel bileşenleri, betonarme temel (kuleyi yerleştirmek için), yol yapımı (ağır ve büyük parçalardan oluşan türbini taşımak için), transformatör(gerilim seviyesini değiştirmek için), iletişim bağlantıları (türbini uzaktan kontrol etmek ve durumunu takip etmek için), kablo maliyetleri (türbinden transformatöre ve transformatörden iletim hattına) şeklinde sıralanır.  Bir rüzgar tarlası oluşturup bir çok türbini kurmak, tek bir türbin kurmaya göre daha ucuza mal olur.
• İşletme ve Bakım Masrafları: Modern rüzgar türbinleri 20 yıllık ömür ve 120000 saat işletme süresi esasına göre tasarlanırlar. Türbinin gerçek ömrü, türbinin kalitesine ve bölgenin hava şartlarına bağlıdır.

Lisanslı Rüzgar Enerjisi Santrallerinden ve Lisanssız Rüzgar Enerjisi Santrallerinden Elektrik Üretimi Teşviği:

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nın Aralık 2010 tarihinde çıkardığı Yenilenebilir Enerji Kanunu’yla birlikte üreticiler rüzgar enerjisi alanında 1 MW kapasiteye kadar olan rüzgar türbini ile elektrik enerjisi üretimini lisans almadan yapabilirler ve hatta kullanmadıkları fazla enerjiyi şebekelere satabilirler. Bu kanun ile Türkiye enerji tasarrufu yapmayı ve dış ülkelere bağımlılığımızı azaltıp çevreye de pozitif katkı yapmayı amaçlanmaktadır.

Rüzgar gulu kW miktarı ne kadar yüksek olursa kilowatt başına elektrik üretim masrafı daha az olur. Mesela 500 kW rüzgar türbini fiyatı 2 tane 250 kW rüzgar türbini fiyatından genelde daha ucuzdur. 1 MW rüzgar türbini de 2 adet 500 kW rüzgar türbininden daha ucuzdur. Fakat rüzgar hızı bu türbin kapasitelerini kaldırabilmelidir.

Rüzgar türbininin verimli elektrik üretebilmesi için düşük rüzgar hızlarında da çalışabilmelidir. 250 kW rüzgar türbini daha düşük hızlarda çalışabildiği için üretim verimliliği açısından daha avantajlıdır. Rüzgar enerjisi üretimi için karar vermeden önce düşünülen arazinin detaylı raporu alınıp ortalama en az 5 m/s rüzgar hızı olduğuna emin olunmalıdır.

Rüzgar kapasitesi bakımından lisanssız kategoride Türkiye’de en uygun türbin 250 kW rüzgar türbini veya 500 kW rüzgar türbinidir. 1 MW rüzgar türbini kaldıracak bölgeler nispeten daha azdır. Her arazinin şartları farklı olduğu için iyi bir ön analiz yapılıp en doğru yol haritası çizilmelidir.

Devlete satmış olduğunuz 1 kW elektrik için 7,3 cent ödeme yapılmaktadır. Bu kullanmış olduğunuz yerli ürünler teşviğiyle birlikte 9,3 cente kadar çıkabilmektedir. Garantili elektrik alım teşviği 10 sene için geçerlidir.

Eğer yabancı bir türbin markası yurt içinde üretim yaparsa yerli statüsünde değerlendirilebilir, yetkili kurumlardan bunu kanıtlayan belgeyi alması gerekir.

Kamuda Lisanssız Elektrik Üretimi ve Mevzuat Farklıkları

Kamu da 12 Mayıs 2019 tarihinde yayınlanan 30772 sayılı “Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmenliği” ‘ne göre dört çeşit başvuru durumu mevcuttur.

Birincisi:

Lisans alma ile şirket kurma muafiyeti; MADDE 5 – (1) Önlisans ve lisans alma ile şirket kurma yükümlülüğünden muaf olarak kurulabilecek üretim tesisleri şunlardır:   b) İletim ya da dağıtım sistemiyle bağlantı tesis etmeden izole çalışan üretim tesisleri,

İkincisi:

Lisans alma ile şirket kurma muafiyeti MADDE 5 – (1) Önlisans ve lisans alma ile şirket kurma yükümlülüğünden muaf olarak kurulabilecek üretim tesisleri şunlardır:   ç) Ürettiği enerjinin tamamını iletim veya dağıtım sistemine vermeden kullanan, üretimi ve tüketimi aynı ölçüm noktasında olan, yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesisleri,

Üçüncüsü:

Başvuruda bulunulabilecek tesisler ; MADDE 11 – (2) Kamu kurum ve kuruluşları, atıksu ve içme suyu arıtma tesisleri ile tarımsal sulama amaçlı tesislerin bağlantı anlaşmasındaki sözleşme gücünü geçmemek kaydıyla, tüketim tesisleri ile aynı ölçüm noktasında 5 inci maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesisi kurabilir.

Dördüncüsü:

Tüketim ihtiyacına yönelik uygulamalar ; MADDE 30 – (1) Kamu kurum ve kuruluşları tarafından, tüketim tesislerinin elektrik ihtiyacını karşılamak üzere, ilgili tüketim tesislerinin bağlantı anlaşmasındaki sözleşme gücünü geçmeyecek şekilde 5 inci maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesisi kurulabilir. (2) Bu madde kapsamındaki tesisler için aynı dağıtım bölgesinde yer almak koşuluyla üretim ve tüketim tesislerinin aynı ölçüm noktasında olması şartı aranmaz.

AÇIKLAMALAR

Madde 5.1.B

• Üretim ve tüketim aynı ölçüm noktasında olma şartı ile
• Dağıtım Bedeli /Mahsuplaşma; Mahsuplaşma ve Tüketim fazlası satışı yoktur
• Şebekeden izole olarak çalışmaktadır
• Çatı, Cephe ve Arazi uygulaması
• Kurulu güç; üst sınır yoktur

Madde 5.1.Ç

• Üretim ve tüketim aynı ölçüm noktasında olma şartı ile
• Dağıtım Bedeli /Mahsuplaşma Madde 5.1.Ç kapsamında (aşağıdaki tablo)
• Aylık Mahsuplaşma sonrası üretilen elektriğin tüketim fazlası şebekeye verilemiyor
• Çatı, Cephe ve Arazi uygulaması
• Kurulu güç; sözleşme gücü kadar sınırlı, üst sınır yoktur
• Aylık mahsuplaşma kapsamında
• Dağıtım Bedelli (Veriş yönünde): tam bedel alınmakta
• Dağıtım Bedelli (Çekiş yönünde): tam bedel alınmakta

Madde 11.2

• Üretim ve tüketim aynı ölçüm noktasında olma şartı ile
• Dağıtım Bedeli /Mahsuplaşma Madde 11.2 kapsamında (aşağıdaki tablo)
• Çatı, Cephe ve Arazi uygulaması
• Abonelerin birleştirilmesi yapılamıyor
• Kurulu Güç; sözleşme gücü kadar sınırlı, üst sınır 5 MW
• Aylık mahsuplaşma kapsamında
• Dağıtım Bedelli (Veriş yönünde): ilk 10 yıl alınmıyor
• Dağıtım Bedelli (Çekiş yönünde): %50 indirimli

Madde 30

• Tüketim tesisi/tesisleri ve Üretim tesisi aynı dağıtım şirketi sınırları içinde olma şartı ile
• Dağıtım Bedeli /Mahsuplaşma Madde 30 kapsamında (aşağıdaki tablo)
• Çatı, Cephe ve Arazi uygulaması
• Aynı tüzel kişiye ait ve aynı tarife sınıfında bulunan Tüketim noktaları birleştirilebiliniyor
• Kurulu Güç; toplam sözleşme gücü kadar sınırlı, üst sınır 5 MW
• Mahsuplaşma kapsamında
• Dağıtım Bedelli (Veriş yönünde): tam bedel alınmakta
• Dağıtım Bedelli (Çekiş yönünde): tam bedel alınmakta

Dağıtım Bedelli Hesaplama Tablosu

Mevcut 1 Temmuz 2019 tarihinde EPDK tarafından yayınlanan fiyat tablosuna göre çekiş yönünde Dağıtım Bedeli rakamları;

 

Örnek Olarak;

• Dağıtım Bedelli (Çekiş) 8,9588 krş / kWh (Sanayi – OG) 
• Dağıtım Bedelli (Çekiş) 13,8612 krş / kWh (Sanayi – AG) 
• Dağıtım Bedelli (Çekiş) 15.7671 krş / kWh (Ticarethane – OG)
• Dağıtım Bedelli (Çekiş) 18,7848 krş / kWh (Ticarethane – AG)

Veriş yönündeki dağıtım bedelli bütün tarife sınıfları için aynıdır, mevcut rakam 15,7671 krş / kWh.

Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından ilan edilen kendi tarife sınıfına ait perakende tek zamanlı aktif enerji bedelleri;

Mevcut 1 Temmuz 2019 Tarifeleri:

• Ticarethane – OG : 46,6585 krş/kWh
• Ticarethane – AG : 47,1090krş/kWh
• Sanayi – OG : 42,5427 krş/kWh
• Sanayi- AG : 43,3173 krş/kWh

Sonuç Olarak;

Madde 5.1.B kapsamında bulunan tesisler şebeke bulunmayan bölümler için uygundur.

Madde 5.1.Ç kapsamında 5 MW üst sınırı üstünde tüketim gerektiren ve yüksek anlık (saatlik mahsuplaşma kapsamında) tüketimi olan tesisler için uygundur, üretim ve tüketim aynı ölçüm noktasında olma şartı ile.

Mahsuplaşma kapsamında bu tür tesislerde dağıtım bedelli olarak (örnek olarak Ticarethane OG baz alınırsa, çoğu KAMU da kullanılan tarife sınıfı) veriş yönünde 15,7671 krş/kWh ve çekiş yönünde 15,7671 krş/kWh bedel dağıtım şirketi tarafından faturada yansıtılır. Bu demek mahsuplaşma kapsamında bulunan tüketilen elektrik için mevcut durumda ve yukarıda belirtilen tarife sınıfına göre toplamında kilovat saat başına 31,5342 krş bedel ödenmesi gerekmekte. Anlık kullanılan elektrik için bedel yoktur, aylık mahsuplaşma sonrası tüketim fazlası elektrik şebekeye verilemez. Aylık mahsuplaşma sonrası tüketim fazlası elektrik için ay sonu ödeme yapılmaz ve ayrıca veriş yönünde verilen elektrik için dağıtım bedelli alınmaktadır.

Madde 11.2 kapsamında lisanssız projelerde 5 MWe üst sınırı geçmeme şartı ile sözleşme gücü kadar sınırlıdır, üretim ve tüketim aynı ölçüm noktasında olma şartı ile.

Mahsuplaşma kapsamında bu tür tesislerde dağıtım bedelli olarak (örnek olarak Ticarethane OG baz alınırsa, çoğu KAMU da kullanılan tarife sınıfı) veriş yönünde (ilk 10 yıl için) 0,00 krş/kWh ve çekiş yönünde 7,88355 krş/kWh bedel dağıtım şirketi tarafından faturada yansıtılır. Bu demek mahsuplaşma kapsamında bulunan tüketilen elektrik için mevcut durumda ve yukarıda belirtilen tarife sınıfına göre toplamında kilovat saat başına 7,88355 krş bedel ödenmesi gerekmekte. Anlık kullanılan elektrik için bedel yoktur, aylık mahsuplaşma sonrası tüketim fazlası elektrik şebekeye Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından ilan edilen kendi tarife sınıfına ait perakende tek zamanlı aktif enerji bedeli üzerinden satın alınmaktadır. Aylık mahsuplaşma sonrası tüketim fazlası elektrik için veriş yönünde verilen elektrik için dağıtım bedelli alınmaz (ilk 10 yıl için geçerli).

         Madde 30 kapsamında lisanssız projelerde 5 MWe üst sınırı geçmeme şartı ile toplam abonelerin sözleşme gücü kadar sınırlıdır.

30’uncu Madde kapsamında olan tesisler de üretim ve tüketim aynı ölçüm noktasında olma şartı aranmamaktadır. Madde 30.2 de belirtildiği gibi “(2) Bu madde kapsamındaki tesisler için aynı dağıtım bölgesinde yer almak koşuluyla üretim ve tüketim tesislerinin aynı ölçüm noktasında olması şartı aranmaz.”

Birden fazla tüketim noktası birleştirilerek dağıtım şirketleri sınırları içinde başka bir üretim noktasında santral kurulamaktadır. Aynı tüzel kişi ve aynı tarife gurubu şartı ile…!

Mahsuplaşma kapsamında bu tür tesislerde dağıtım bedelli olarak (örnek olarak Ticarethane OG baz alınırsa, çoğu KAMU da kullanılan tarife gurubu) veriş yönünde 15,7671 krş/kWh ve çekiş yönünde 15,7671 krş/kWh bedel dağıtım şirketi tarafından faturada yansıtılır. Bu demek mahsuplaşma kapsamında bulunan tüketilen elektrik için mevcut durumda ve yukarıda belirtilen tarife sınıfına göre toplamında kilovat saat başına 31,5342 krş bedel ödenmesi gerekmekte. Üretim tesisinde bulunan tüketim noktasında anlık kullanılan elektrik için bedel yoktur. Üretim tesisi ile aynı yerde olmayan tüketim tesislerinde tamamı aylık mahsuplaşma kapsamında değerlendirilecektir. Aylık mahsuplaşma sonrası tüketim fazlası elektrik şebekeye Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından ilan edilen kendi tarife sınıfına ait perakende tek zamanlı aktif enerji bedeli üzerinden satın alınmaktadır. Aylık mahsuplaşma sonrası tüketim fazlası elektrik için veriş yönünde verilen elektrik için veriş yönünde dağıtım bedelli alınmaktadır.

Yıllık Kazanç farkı

Örnek yıllık 1.000.000 KWh üreten tesis (Ticarethane OG Abonesi)

1. 450.000 kWh anlık tüketim
2. 350.000 kWh aylık mahsuplaşma kapsamında tüketim
3. 200.000 kWh tüketim fazlası

Ticarethane OG tüketim bedelli kilovat saat başına 62,4256 krş.

KAZANÇ HESAPLAMALARI

Madde 5.1.ç

(450.000 kWh * 62,4256 krş) + [(350.000 kWh * 62,4256 krş) – (350.000 kWh * 31,5342 krş)] + (200.000 kWh * 0,00 krş)

→ 280.915 TL + 218.490 TL – 110.370 TL + 0,00 TL = 389.035 TL

Madde 11.2

(450.000 kWh * 62,4256 krş) + [(350.000 kWh * 62,4256 krş) – (350.000 kWh * 7,88355 krş)] + (200.000 kWh * 46,6585 krş)

→ 280.915 TL + 218.490 TL – 27.592 TL + 93.317 TL = 565.130 TL

Madde 30

(450.000 kWh * 62,4256 krş) + [(350.000 kWh * 62,4256 krş) – (350.000 kWh * 31.5342 krş)] + [(200.000 kWh * 46,6585 krş) – (200.000 kWh * 15,7671 krş)]

→ 280.915 TL+218.490 TL–110.370 TL+93.317TL–31.534 TL=450.818 TL

Örnek aldığımız yıllık 1.000.000 kWh üreten bir tesis den çıkan kazanç tablomuz;
5.1.ç. Madde → 389.035 TL Kazanç
11.2. Madde → 565.130 TL Kazanç
30. Madde → 450.818 TL Kazanç

Normalinde 30’uncu Madde kapsamında anlık tüketim çok düşük veya sıfır’a yakın olduğu için yukarıdaki tablo 30’ncu madde kapsamındaki çoğu santrallerde yaşanacak farkı göstermemektedir.

Madde 30 (sahaların çoğunluğunda);

Yıllık 1.000.000 KWh üreten tesis (Ticarethane OG Abonesi) önümüze baz alırsak

1. 50.000 kWh anlık tüketim
2. 850.000 kWh aylık mahsuplaşma kapsamında tüketim
3. 100.000 kWh tüketim fazlası

(50.000 kWh * 62,4256 krş) + [(850.000 kWh * 62,4256 krş) – (850.000 kWh * 31.5342 krş)] + [(100.000 kWh * 46,6585 krş) – (100.000 kWh * 15,7671 krş)]

→ 31.212 TL+530.618 TL-268.041 TL+46.658 TL–15.767 TL=324.680 TL

30’uncu Madde kapsamında kurulan tesisler Pazar yeri çatı veya arazi projeleri olduğu için üretim noktasında tüketim çok düşük veya sıfırdır.

Tüketim noktasında anlık tüketim düştüğü an 30’uncu madde de kazanç da düşmektedir

Proje türü	Kazanç
450.000 kWh anlık kullanım + 350.000 KWh mahsuplaşma kapsamında + 200.000 kWh satış	450.818TL
50.000 kWh anlık kullanım + 850.000 KWh mahsuplaşma kapsamında + 100.000 kWh satış	324.680 TL

---

Sonuç üretim noktasında kullanılacak üretim 12 Mayıs 2019 tarihinde yayınlanan 30772 sayılı “Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmenliği” ‘ne göre her zaman kârlı.